به مناسبت سالروز درگذشت آیت الله طالقانی آیت الله طالقانی؛ عالمی مبارز و میانه رو

photo_2016-09-07_12-16-27

آیت الله طالقانی؛ عالمی مبارز و میانه رو

«… او برای اسلام به منزله حضرت ابوذر بود. زبان گویای او، چون شمشیر مالک اشتر برنده بود و کوبنده، مرگ او زودرس بود و عمر او با برکت….» این بخشی از پیام امام خمینی(ره) به مناسبت درگذشت آیت الله سیدمحمود طالقانی عالمی ظلم ستیز و عدالت خواه است که عمر گرانبهای خود را در راه مبارزه با استبداد، استعمار و گسترش عدل سپری کرد.
آیت الله طالقانی در روستای گیلیرد طالقان در اسفند ۱۲۸۹ خورشیدی دیده به جهان گشود و تا ۱۰ سالگی در زادگاه خویش خواندن و نوشتن را فرا گرفت و با مقدمات علوم اسلامی آشنا شد و سپس به همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و مدتی بعد برای تحصیل علوم دینی به حوزه علمیه قم و پس از آن به نجف اشرف رفت تا آنکه پس از پربار کردن توشه علمی خویش به ایران بازگشت.
این روحانی نستوه در جریان مبارزه با ظلم و ستم حکومت پهلوی همواره حضوری فعال داشت و در این میان در ۱۳۱۸ خورشیدی به سبب مخالفت با قانون کشف حجاب دستگیر و زندانی شد و پس از آزادی به فعالیت های سیاسی خود ادامه داد.
آیت الله طالقانی در ۱۳۴۱ خورشیدی به دنبال واکنش امام خمینی نسبت به انقلاب سفید محمدرضا پهلوی به منظور نشاندن اهداف واقعی رژیم به افشاگری پرداخت اما حکومت که مصمّم به اجرای برنامه های خویش بود دگربار وی را دستگیر و روانه زندان کرد. این عالم انقلابی با وجود شکنجه های فراوان در زندان به برقراری جلسه های تفسیر قرآن، نهج البلاغه و تاریخ اسلام برای زندانی های مسلمان همّت گماشت و به منظور ایجاد وحدت میان آنان، نخستین نماز جماعت را در زندان اقامه کرد و اینگونه با استقامت وصف ناپذیرش در برابر شکنجه های گوناگون مایه قوت قلب دیگران شد.
او هرگز در برابر مساله فلسطین سکوت نکرد و در کنفرانس های متعدد به دفاع از حق ملت این سرزمین پرداخت و در خطبه نماز عید فطر ۱۳۴۸ خورشیدی به این موضوع پرداخت و با آگاه کردن مردم از وضعیت مسلمانانِ آن کشور و یادآوری مسوولیت آنها در این مسیر از آنان خواست تا فطریه خود را برای کمک به فلسطینیان اعطا کنند.
از ویژگی های قابل توجه این مبارز نستوه که در اندیشه و افکار این مجاهد نیز بازتاب یافته بود، تسامح و مدارایی محسوب می شد که به واسطه آن توانست بسیاری را جذب دین کند. از نظر آیت الله طالقانی یکی از محاسن برجسته پیامبر اکرم(ص) نیز همین ویژگی به شمار می رفت. وی اعتقاد داشت پیام اسلام هم دعوت به رحمت و آزادی است؛ از همین رو نظام اسلامی هم بایستی در پرتو رحمت باشد و در این صورت می توان بسیاری از مشکل ها و معضل ها را بر طرف ساخت.
آیت الله طالقانی رویارویی با ظلم را بر مبارزه با کفر مقدم می دانست و عقیده داشت، تنها پس از نجات مردم از گرسنگی و تأمین امنیت می توان آنان را به توحید فرا خواند. از آنجا که برپایی عدالت اجتماعی یکی از بزرگ ترین هدف های رسالت انبیاء است، هر مسلک و مرام اجتماعی نیز که حاکمان را محدود کند و در برابر اراده آنان قرار بگیرد، به هدف پیامبران و اسلام نزدیک تر شده است. به اعتقاد وی، هر انقلابی علیه ظلم و استبداد، یک انقلاب اسلامی به شمار می رود.
این روحانی عالیقدر در جریان مبارزه با رژیم ستمشاهی بارها دستگیر و زندانی شد. برای نمونه در ۱۳۵۴ خورشیدی دو سال به زندان رفت و در ۱۳۵۶خورشیدی حکومت وقت وی را با وجود کهولت سن و ضعف جسمانی به ۱۰ سال زندان محکوم کرد که با پیروزی انقلاب اسلامی این عالم ربانی از زندان آزاد شد.
آیت الله طالقانی پس از آن نقش مهمی در مدیریت انقلاب و هدایت جامعه بر عهده داشت و نخستین نماز جمعه به امامت آن بزرگوار در دانشگاه تهران برگزار شد. همچنین باید گفت که نام آیت الله طالقانی با مفهوم شورا پیوند خورده است. او پس از انقلاب، از شورا سخن گفت و آن را اصلی حیاتی و ضروری برای اداره امور کشور دانست. این روحانی سرشناس طرحی چهار ماده ای برای تشکیل شوراها ارایه کرد تا مردم هر ناحیه، در اداره امور عمومی مشارکت داشته باشند و پیش بینی شده بود که شوراها در روستاها، بخش ها، شهرها، شهرستان ها و استان ها تشکیل شود و مردم عهده دار امور کشور شوند.
هر چند سراسر زندگی آیت اللّه طالقانی رویارویی با ظلم و ستم بود و بارها زندانی و تبعید شد، اما با این حال، آثار ارزشمندی از جمله «پرتوی از قرآن، مقدمه و تعلیق بر کتاب تنبیه الامه و تنزیه المله، اسلام و مالکیت، به سوی خدا می رویم، پرتوی از نهج البلاغه، آینده بشریت از نظر مکتب ما، آزادی و استبداد، آیه حجاب، مرجعیت و فتوا، درسی از قرآن و درس وحدت» از خود به یادگار گذاشت.
سرانجام این روحانی مبارز پس از عمری مبارزه در ۱۹ شهریور ۱۳۵۸ خورشیدی دعوت حق را لبیک گفت و به سرای باقی شتافت.
پژوهشگر گروه اطلاع رسانی به مناسبت سالروز درگذشت این عالم مجاهد با «سیدمحمدصادق قاضی طباطبایی» از مبارزان پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و از همرزمان این روحانی بزرگ به گفت و گو پرداخته است.
-در ادامه متن این گفت و گوی ایرنا را می خوانیم:
**ایرنا: شما به عنوان یکی از مبارزان پیش از انقلاب اسلامی و همرزم آیت الله طالقانی چگونه با وی آشنا شدید؟
***قاضی طباطبایی: من از دوره نوجوانی و در زمان مرجعیت آیت الله سیدحسین بروجردی با بیت امام خمینی ارتباط داشتم. برای کار در دفتر اسناد رسمی از قم به تهران رفتم و به سفارش امام که فرمودند: «نزد آیت الله سید محمود طالقانی برو که از علمای برجسته در دین و دانش است و اسوه» و به وسیله شخصی به نام سید مصطفی صادقی به مسجد هدایت رفتم که در جلسه های ترجمه و تفسیر قرآن شرکت کردم. همچنین در این مسجد با شخصیت هایی از جمله «محمدعلی رجایی، مرتضی مطهری، علی شریعتی، مهدی بازرگان و …» آشنا شدم اما ارتباط با آیت الله طالقانی تا پایان عمر او ادامه داشت.
**ایرنا: این روحانی بزرگوار مراحل علم آموزی خود را چگونه سپری کرد و شخصیت علمی وی را به عنوان نمونه یک انسان عالم و پرهیزگار و شخصیتی مبارز در راه برپایی نظام اسلامی به چه شکل ارزیابی می کنید؟
***قاضی طباطبایی: آیت الله طالقانی دارای شخصیتی بی نظیر در رویارویی با رژیم پهلوی و جامع در علم و عمل بود و پس از تکمیل مقدمات علوم در طالقان و تهران، برای ادامه یادگیری علوم به قم رفت. نخست در مدرسه رضویه و سپس به حوزه علمیه راه یافت. حوزه علمیه قم در ۱۳۴۰ هجری قمری تاسیس شده بود و آیات عظام مانند «آیت الله حاج شیخ عبد الکریم حائری یزدی موسس حوزه علمیه قم، سیدمحمد حجت کوه کمری، سیدصدرین صدر و سیدمحمدتقی خوانساری و …» در آنجا تدریس می کردند که آیت الله طالقانی در محضر این افراد به علم آموزی مشغول شد و از آیت الله حائری یزدی اجازه اجتهاد گرفت و به تهران بازگشت.
این اندیشمند فرهیخته دغدغه دوری قرآن از صحنه جامعه را همواره با خود به همراه داشت و می کوشید دستورهای این کتاب آسمانی را با زندگی مردم پیوند دهد و این اندیشه را پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز پیگیری کرد. همچنین او به یکپارچگی کل جهان اسلام می اندیشید و به مذهب های اسلامی احترام می گذاشت. از این لحاظ می توان شخصیت این روحانی را با سیدجمال الدین اسدآبادی و محمد عبده مقایسه کرد زیرا آنها نیز در اندیشه اتحاد کل جهان اسلام بودند.
**ایرنا: دیدگاه آیت الله طالقانی در رویارویی با استکبار و استعمار بر چه پایه ای استوار بود و چه فعالیت هایی در این زمینه انجام داد؟
***قاضی طباطبایی: وی با حرکت هایی که در جهان اسلام علیه استعمار و استکبار شکل می گرفت در ارتباط بود و هر حرکت ضد استعماری را گامی به جلو برای مبارزه می دانست از این رو بعد از پیروزی انقلاب الجزایر در مسجدهای هدایت و فخرالدوله تهران مجلس جشن برپا کرد. همچنین به دلیل مرگ پاتریس لومبا رییس جمهوری ملی کنگو که با توطئه استکبار رخ داد، بسیار غمگین شد و برای درگذشت جمال عبدالناصر رییس جمهوری مصر در مسجد هدایت با وجود تمام سختگیری ها مجلس عزا برپا کرد. ناگفته نماند که آن زمان کشور در وضعیت اختناق و سرکوب شدیدی بود و هر فردی دیگری که این کارها را انجام می داد از طرف رژیم پهلوی سرکوب می شد اما به دلیل شخصیت آیت الله طالقانی که به چهره بین المللی تبدیل شده بود، حکومت قدرت برخورد شدید را با وی نداشت.
او برای شرکت در کنگره ملت های مسلمان به بیت المقدس رفت و در سخنرانی خود به ضرورت اتحاد کشورهای اسلامی و خطر استعمار و صهیونیسم اشاره کرد.
**ایرنا: آیت الله طالقانی در جریان مقابله با رژیم پهلوی بارها به وسیله حکومت زندانی شد، وی در مدت زندانی بودن چه کارهایی انجام می داد و عکس العمل او در رویارویی با گروه ها و افراد دیگر با ایدئولوژی های متفاوت به چه شکل بود؟
***قاضی طباطبایی: آیت الله طالقانی با «آیت الله محمدرضا مهدوی کنی، آیت الله هاشمی رفسنجانی، مهدی بازرگان و …» در زندان هم بند بود. وی در زندان های اوین و قصر روزگار گذراند و مدتی را نیز به بافق کرمان تبعید شد و در دورانی که در زندان رژیم پهلوی بسر می برد هر شب سخنرانی می کرد و بعضی از شب ها مسوولان زندان در این سخنرانی ها اختلال به وجود می آوردند اما این مجاهد ترسی از آنها نداشت. او برای زندانیان را تفسیر و نماز جماعت اقامه می کرد و بخش هایی از کتاب «پرتوی از قرآن» را در زندان نوشت.
این مبارزه انقلابی دارای صعه صدر و وسعت دید بسیار بود؛ همه گروه ها و افرادی که در زندان بودند با هر نوع طرز تفکر و ایدئولوژی به وی احترام می گذاشتند. وی برای تمامی گروه ها احترام قایل بود از این رو می توان او را پدری برای همه دانست. آیت الله طالقانی به دنبال وحدت اجتماع و کشور بود و زندانیان را از ایجاد تفرقه برحذر می داشت. زیرا بر این عقیده بود که آنها دارای دشمن مشترک هستند و باید با یکدیگر همگام شوند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز به مردم هشدار می داد که فریب ظاهر افراد را نخورند زیرا ضد انقلاب با استفاده از همین معیارها در جامعه رخنه می کنند و به نظام و انقلاب ضربه می زنند.
رژیم پهلوی در آخرین روزهای زندانی آیت الله طالقانی شرایط سختی را برای وی به وجود آورده بود و هنگام آزاد شدن در شرایط جسمانی خوبی به سر نمی برد. همچنین در آن روزها سازمان اطلاعات و امنیت کشور(ساواک) اختلاف هایی میان گروه های مختلف زندانی ها ایجاد کرده بود و همین موضوع نیز بر رنج و درد این روحانی می افزود.
**ایرنا: آیت الله سیدمحمود طالقانی به عنوان یکی از شخصیت های مبارز انقلاب چه نقشی در برپایی نماز جمعه در ایران داشت؟
***قاضی طباطبایی: با پیروزی انقلاب اسلامی آیت اللّه طالقانی در تماسی با بیت امام و صحبت با حجت الاسلام سیداحمد خمینی، برگزاری نماز جمعه در سراسر ایران را پیشنهاد کرد که با دستور مستقیم امام خمینی وی به عنوان امام جمعه تهران انتخاب و نخستین نماز جمعه به امامت آیت اللّه طالقانی در پنجم مرداد ۱۳۵۸ خورشیدی در دانشگاه تهران با شکوه هرچه تمامتر برپا شد که به گفته حجت الاسلام سیداحمد خمینی، بعد از تمام شدن این نماز جمعه امام که در بیت خود از تلویزیون شاهد برگزاری نماز بود دستان خود را به نشانه شکر به طرف آسمان بلند کرد. هر چند این شخصیت انقلابی به عنوان امام جمعه تهران انتخاب شد اما خیلی زود دعوت حق را لبیک گفت و آخرین نماز جمعه در ۱۶ شهریور همان سال، در بهشت زهرا(س) به امامت او اقامه شد. امام خمینی بعد از درگذشت این عالم و مجاهد اسلام، او را شخصیتی دانست که از «زجری به زجری و از حبسی به حبسی» در رفت و آمد بود و لقب «ابوذر زمان» را به وی داد.

مطالب مرتبط